Akrilik Saha Terimleri Sözlüğü

Akrilik saha dünyasının kendine ait bir sözlüğü vardır ve bu sözlüğün büyük bölümü Türkçeye yerleşmemiştir. Teklif metninde "resurfacer", şartnamede "kort hızı", saha raporunda "göllenme" geçer; üçü de farklı bir katmana, farklı bir ölçüme ve farklı bir karara işaret eder. Terimler karışınca teklifler de karşılaştırılamaz hâle gelir.

Bu yazı bir kavram haritasıdır. Her terim önce Türkçe adıyla, ardından parantez içinde İngilizce karşılığıyla verilir; tanım bilinçli olarak kısa tutulur ve terimin ayrıntılı anlatıldığı başlığa yönlendirilir. Sözlüğün amacı konuyu burada bitirmek değil, doğru başlığı bulmayı kolaylaştırmaktır.

Sistemin bütününü daha önce görmediyseniz başlangıç noktası akrilik zemin kaplama nedir yazısıdır; kesitin katman katman anatomisi ise katman sistemi yazısındadır.

Sözlük nasıl kullanılır

Terimleri altı kümede topladık: altyapı ve kot, katman ve ürün, uygulama, ölçüm ve performans, sorun teşhisi, proje ve ticaret. Bir teklifi okurken karşınıza çıkan kelimeyi kendi kümesinde bulmak, o kelimenin hangi karara ait olduğunu da gösterir.

Bir uyarıyı baştan koyalım: bu sözlükte sayısal eşik verilmez. Kalınlık, eğim, kür süresi ve yenileme çevrimi gibi değerler sektör pratiğidir; nihai değer seçilen ürünün üretici teknik föyü, proje şartnamesi ve saha koşullarıyla belirlenir. Sözlük, sayı ezberletmek için değil, doğru soruyu sordurmak için vardır.

Altyapı ve kot terimleri

Altyapı (base / substrate). Kaplamanın üzerine oturduğu taşıyıcı katman; akrilik sahalarda tipik olarak asfalt veya betondur. Kaplama taşıyıcılık üretmez, altyapının şeklini alır — altyapı hazırlığı.

Kür süresi (cure time). Yeni dökülmüş asfaltın veya betonun kaplanmadan önce beklemesi gereken süre. Haftalarla ölçülür ve iklime, karışıma, yüzeydeki kalıntıya göre değişir; gün sayısı ezberlenmez — asfalt altyapı ve beton altyapı.

Kot planı (grading plan). Sahanın ve çevresinin yükseklik değerlerinin çizime dökülmesi; suyun hangi yöne akacağı bu planda belirlenir — zemin etüdü ve kot planı.

Tek düzlemli eğim (single-plane slope). Sahanın tek bir yöne, kırılmasız biçimde eğimlendirilmesi. Sektörde yaklaşık binde 8 ile yüzde 1 arasında bir bant konuşulur; proje şartnamesiyle doğrulanır — saha eğimi.

Çevre kotu (perimeter grade). Sahanın dışındaki yüzeyin kotu. Çevre sahadan yüksekse su sahaya akar ve eğim ne kadar doğru olursa olsun sorun sürer — drenaj çözümleri.

Hareket derzi ve kontrol derzi (movement / control joint). Betonun büzülme ve ısıl hareketini yönetmek için bırakılan kesikler. İnce kesitli kaplama bu hareketi durduramaz, yalnız yönetilebilir — derz yönetimi.

Katman ve ürün terimleri

Resurfacer (acrylic resurfacer / yüzey düzeltme katı). Akrilik bağlayıcının silis kumuyla karıştırılıp altyapının gözeneklerini doldurduğu, renk katına düzgün ve zımpara dokusunda taban kuran kat — resurfacer nedir.

Kuşyon katı (cushion coat). Aynı bağlayıcının silis kumu yerine öğütülmüş kauçukla karıştırılmasıyla elde edilen elastik ara kat; renk katının altına çoğunlukla birden fazla kat hâlinde serilir — kuşyon katları.

Renk katı (color coat). Pigment, akrilik reçine ve kumdan oluşan görünen yüzey; rengi, UV karşısındaki davranışı ve tutuşu bu kat taşır — renk katı.

Çizgi boyası (line paint). Renk katının üzerine bantla çekilen ayrı ürün. Kesitin en ince ama en çok yıpranan kalemidir — çizgi boyası.

Yama bağlayıcısı (acrylic patch binder). Çatlak ve çukur onarımında kullanılan akrilik esaslı dolgu. Bu onarımda asfalt esaslı dolgu kullanılmaz — onarım malzemeleri.

Astar (primer). Özellikle beton yüzeyde tutunmayı destekleyen ince hazırlık ürünü; resurfacer ile aynı şey değildir — astar ne işe yarar.

Kum dozajı ve doku (sand loading / surface texture). Renk katındaki kumun miktarı ve tane inceliği; tutuşu ve dolaylı olarak oyunun karakterini etkiler — kum dozajı ve doku.

Uygulama terimleri

Lastik mala (rubber squeegee). Akrilik katların yüzeye çekildiği ana el aleti; serim yönü ve mala disiplini yüzeyde iz bırakır — uygulama ekipmanı.

Hava penceresi. Serimin yapılabileceği sıcaklık, nem ve rüzgâr aralığı. Üretici föylerinin büyük bölümü uygulamayı +10 °C üzerinde ve yağışsız havada şart koşar; nihai değer seçilen ürünün föyünden okunur — uygulama hava koşulları.

Çiy noktası penceresi (dew point window). Akşam serinlemesinde yüzeyde yoğuşmanın başladığı eşik; serimi durduran koşullardan biridir.

Kat arası bekleme. Bir katın üzerine yenisinin serilebilmesi için gereken kuruma süresi; ürüne, sıcaklığa ve neme bağlıdır — kat arası kuruma.

Su testi (flood test). Sahanın ıslatılıp suyun akış ve kalış davranışının işaretlenmesi. Kaplama öncesi ve sonrası uygulanan bir saha yöntemidir — su testi.

Bantlama. Çizgi çekilmeden önce hattın maskelenmesi; bant kalitesi ve alınma zamanı çizginin kenar keskinliğini belirler — çizgi çekme.

Ölçüm ve performans terimleri

Kort hızı (Court Pace Rating). Topun yüzeyle etkileşiminden türetilen ve kortu yavaştan hızlıya sınıflandıran ölçüm. ITF kort hızı sınıflandırmasında yüzeyler Kategori 1 ile 5 arasında konumlandırılır — ITF kort hızı.

Darbe emilimi (shock absorption). Yüzeyin çarpma enerjisini yutma oranı; spor yüzeylerinde EN 14808 kapsamındaki deneyle değerlendirilir — darbe emilimi.

Dikey top davranışı (vertical ball behaviour). Topun yüzeyden geri sekme yüksekliği; EN 12235 deneyiyle ölçülür — top sekmesi.

Sarkaç kayma deneyi (pendulum slip test). Kayma direncinin kuru ve ıslak yüzeyde EN 13036-4 ile ölçülmesi — kayma direnci.

Kalınlık tayini. Sentetik spor yüzeylerinde kesit kalınlığının EN 1969 deney yöntemiyle belirlenmesi — kaplama kalınlığı.

Su geçirgenlik (water infiltration rate). Yüzeyin suyu içine alma hızı; EN 12616 kapsamında ölçülür. Akrilik sistem geçirimsizdir, bu yüzden su eğimle uzaklaştırılır.

EN 14877. Dış mekân sentetik spor yüzeyleri için başvurulan şartname. Standart asgari kalınlık koşulları da içerdiği için, ince kesitli renk katı sistemleri ile kalın kuşyonlu sistemler standardın kapsamına aynı biçimde girmeyebilir. Projede hangi maddelerin bağlayıcı olacağı şartnameden ve ürünün teknik föyünden okunur — EN 14877.

Sorun teşhisi terimleri

Göllenme / kuş banyosu (birdbath, ponding). Yağmurdan sonra yüzeyde kalan su birikintisi. Sektörde eşik "bozuk para kalınlığı" diliyle tarif edilir — su göllenmesi.

Yansıyan çatlak / derz izi (reflective cracking). Alt asfalt veya betondaki çatlağın ya da derzin zamanla ince kaplamaya kopyalanması — derz izi yansıması.

Kabarma ve soyulma (blistering, delamination). Kaplamanın altyapıdan veya bir katın diğerinden ayrılması; çoğunlukla nem, kalıntı ya da erken serimle ilişkilidir — kabarma ve soyulma.

Alacalanma. Renk katının eşit olmayan emilim veya dozaj nedeniyle lekeli görünmesi — renk solması ve alacalanma.

Doku kaybı. Yüzeydeki kum dokusunun mekanik aşınmayla incelmesi; tutuşu ve oyun karakterini değiştirir — yüzey aşınması.

Proje ve ticaret terimleri

Keşif. Sahanın yerinde görülüp ölçülmesi ve kapsamın çıkarılması — keşif öncesi hazırlanacak bilgiler.

Metraj ve sarfiyat. Kaplanacak alanın ve kat başına malzeme tüketiminin hesabı — metraj ve sarfiyat.

Güvenlik / boşluk alanı (run-off area). Oyun alanının dışında bırakılan serbest alan; sahanın gerçek kaplama metrajını bu alan belirler — saha ölçüleri ve güvenlik alanı.

Yenileme (resurfacing). Mevcut sistemin sökülmeden üzerine yeni resurfacer, renk katı ve çizgi uygulanması. Çevrim birkaç yılda bir olarak tarif edilir — saha yenileme ve eşik kararı için yenileme mi yeni saha mı.

Teknik föy (technical data sheet). Ürünün karışım oranı, sarfiyatı, uygulama koşulu ve bekleme sürelerinin yazıldığı belge — teknik föy okuma.

Kabul. İşin sözleşme ve şartnameye uygunluğunun tutanakla tespiti — teknik şartname ve teslim kontrol listesi.

Hızlı terim tablosu

Aşağıdaki tablo en çok karıştırılan terimleri yan yana koyar. Sağ sütun terimin hangi kararın parçası olduğunu gösterir.

Bu sözlüğe girmeyen terimler

Akrilik saha sözlüğü, komşu zemin ailelerinin sözlüğüyle karıştırılmamalıdır. Granül boyutu, bağlayıcı reçine oranı ve dökme kauçuk sistem terimleri bu ailenin değil kauçuk esaslı sistemlerin dilidir; o taraf mevcut EPDM zemin kaplama nedir yazısında anlatılır.

Kapalı salon zeminlerinin kendi terimleri de buraya girmez. Salon zemininde ayak sesi, parlaklık ve ayakkabı izi gibi başka başlıklar öne çıkar; kapalı salon zeminleri bu programın konusu değildir ve spor salonu PVC zemin ile ticari spor salonu kauçuk zemin yazılarında ele alınır.

Suni çim terminolojisi de kapsam dışıdır; saha tipi kararı düzeyinde konuya akrilik mi suni çim mi yazısında bakılır. Bütün kararların birleştiği akış ise seçim rehberindedir.

Sıkça sorulanlar

Resurfacer ile astar aynı şey mi?

Değildir. Astar ince bir tutunma hazırlığıdır, resurfacer ise kumlu ve dolgulu bir düzeltme katıdır. Gerektiğinde ikisi birlikte kullanılır.

Teklifte "akrilik uygulaması" tek satır yazılabilir mi?

Yazılabilir ama karşılaştırılamaz. Resurfacer kat adedi, kuşyon kat adedi, renk katı adedi ve çizgi kapsamı ayrı satırlarda görünmelidir — teklif alırken.

Kort hızı ile top sekmesi aynı ölçüm mü?

Hayır. Kort hızı yüzeyin oyunu hızlandırma veya yavaşlatma davranışını sınıflandırır; top sekmesi ise topun dikey geri dönüş yüksekliğini ölçer. İkisi farklı deneylerdir.

"Cushion akrilik" ile "kuşyonlu sistem" farklı mı?

Aynı şeyin iki yazılışıdır. Karar tarafı kuşyonlu mu standart mı yazısındadır.

Göllenme kaç milimetre su demek?

Sektörde eşik bir milimetre değeriyle değil, "bozuk para kalınlığı" diliyle tarif edilir. Bu programda uydurma bir sayı verilmez.

Sözlükteki İngilizce karşılıklar neden veriliyor?

Çünkü teknik föylerin ve uluslararası şartnamelerin dili İngilizcedir. Terimin karşılığını bilmek, belgeyi doğru okumayı kolaylaştırır.

Bu terimlerin hepsi her projede geçer mi?

Geçmez. Standart bir sahada kuşyon terimleri hiç kullanılmayabilir; yenileme işinde ise sorun teşhisi terimleri öne çıkar.

Teklifinizdeki veya şartnamenizdeki terimleri birlikte okuyup sahanıza uygun kurguyu belirleyelim: akrilik zemin kaplama, iletişim.