Betonda Nem Ölçümü: CM Yöntemi ve ASTM F2170

Epoksi uygulamalarında en pahalı hatalardan biri, gözle verilen bir karara dayanır: beton kuru görünüyordu.

Betonun yüzeyi kuru görünebilir ve aynı anda slabın içi doymuş olabilir. Kaplama serildikten sonra bu nem yukarı doğru hareket eder, buhar geçirimi düşük tabakanın altında sıkışır ve önce kabarcık, sonra lokal kalkma üretir. Ortaya çıkan hasar malzeme hatası gibi görünür ama kaynağı ölçülmemiş bir slabdır.

Bu yazı, uygulama öncesinde nemin nasıl ölçüldüğünü anlatır: hangi yöntem neyi ölçer, ölçüm kaç noktadan alınır, sonuç nasıl okunur ve ne zaman tekrarlanır. Nemin tasarımla nasıl yönetildiği ayrı bir yazının konusudur — buhar bariyeri ve ozmotik kabarcıklanma.

Neden yüzeyi elle yoklamak yetmez

Beton gözenekli bir malzemedir ve içindeki suyu yüzeyden dışarı vermek için zamana ihtiyaç duyar. Yüzeyden buharlaşma her zaman derinlerdeki kurumadan daha hızlıdır; bu yüzden yüzey kuruyken slabın orta bölgesi hâlâ nemli olabilir.

Buna bir de dışarıdan gelen nem eklenir. Zemin altı yalıtımı olmayan bir slabda toprak nemi kapiler yolla yukarı taşınır; bu kaynak kesilmediği sürece beton hiçbir zaman tam olarak kurumaz. Kaplama serildiğinde yalnız yönü değişir: nem artık dışarı çıkamaz, kaplamanın arkasında birikir.

Elle yoklama, naylon örtü altında yoğuşma arama gibi pratik yöntemler bir fikir verir ama karar dayanağı olamaz. Karar, sayısal bir ölçümle verilir ve bu ölçüm rapora yazılır.

İki farklı soru, iki farklı yöntem

Nem ölçümü tek bir işlem değildir; birbirini tamamlayan iki ayrı soru sorulur.

Birinci soru: betonun içinde bu anda ne kadar su var? Bu, malzemenin nem içeriğini arayan bir sorudur ve CM yöntemiyle yanıtlanır.

İkinci soru: slab dengeye geldiğinde kaplamanın arkasında hangi bağıl nem oluşacak? Bu, gelecekteki davranışı arayan bir sorudur ve ASTM F2170 kapsamındaki in-situ bağıl nem probuyla yanıtlanır.

İki soru farklı olduğu için iki yöntemin sonucu birbirinin yerine geçmez ve doğrudan birbirine çevrilemez. Şartnamede hangi yöntemin isteneceği baştan yazılmalıdır — teknik şartname ve teslim kontrolü.

CM yöntemi: kalsiyum karbür ölçümü

CM yöntemi, betondan alınan bir numunenin içindeki suyun kimyasal bir tepkimeyle basınca dönüştürülmesi esasına dayanır.

Uygulama sırası şudur: ölçüm noktasından beton kırılarak numune alınır, numune ufalanır, tartılır ve kapalı bir çelik kap içine kalsiyum karbür ampulüyle birlikte konur. Kap kapatılıp çalkalandığında ampul kırılır; kalsiyum karbür numunedeki suyla tepkimeye girer ve gaz üretir. Kap üzerindeki manometre bu gazın oluşturduğu basıncı gösterir, basınç değeri numunenin ağırlığıyla birlikte nem içeriğine çevrilir.

Yöntemin en kritik ayrıntısı numunenin nereden alındığıdır. Yalnız yüzeyden kazınan bir numune yüzey nemini ölçer ve gerçeği göstermez; numune slabın derinliğinden, yüzey kabuğunun altından alınmalıdır.

İkinci kritik ayrıntı hızdır. Numune alındığı andan kaba konulduğu ana kadar ortamda beklerse nem kaybeder ve sonuç olduğundan düşük çıkar. Bu yöntem tahribatlıdır: her ölçüm noktasında betonda onarılması gereken bir çukur bırakır.

ASTM F2170: beton içinde bağıl nem probu

ASTM F2170, slabın içine açılan bir delikten alınan bağıl nem ölçümünü tarif eder. Mantığı farklıdır: burada sudan çok, betonun içindeki havanın nem dengesi ölçülür.

Uygulamada slaba belirli bir derinlikte delik açılır, delik temizlenir ve içine bir kılavuz kovan yerleştirilerek ağzı sızdırmaz biçimde kapatılır. Delik içindeki hava, çevresindeki betonla nem dengesine gelene kadar beklenir; ancak bu denge kurulduktan sonra prob okunur.

Bu bekleme süresi yöntemin en çok atlanan adımıdır. Delik açılır açılmaz alınan okuma, deliğin açılırken karıştığı ortam havasını ölçer; sonucun betonla ilgisi olmaz.

Derinlik de rastgele seçilmez. Yöntem, slabın tek yüzden mi yoksa iki yüzden mi kuruduğuna göre farklı bir ölçüm derinliği tanımlar; çünkü nem profili slab boyunca sabit değildir ve yanlış derinlikte alınan okuma yanıltır.

İki yöntemin karşılaştırması

Ölçüm planı: kaç nokta, nerede

Tek noktadan alınan bir ölçüm, alanın tamamı için karar dayanağı olamaz. Nem slab boyunca homojen dağılmaz; bazı bölgeler sistematik olarak daha nemlidir.

Ölçüm noktaları seçilirken şu bölgeler mutlaka kapsanır: dış duvar dipleri, giriş ve rampa bağlantıları, tesisat geçişlerinin çevresi, sonradan doldurulmuş veya onarılmış alanlar, drenaj ve yıkama hattı çevresi, sürekli gölgede kalan ve havalandırılmayan köşeler.

Buna alanın genelini temsil edecek noktalar eklenir; ölçüm ağı alan büyüdükçe seyrekleşmez, aksine bölge sayısı artar. Sonuçlar arasında ciddi bir fark çıkıyorsa bu, ortalama alınacak bir durum değil, alanın bölgelere ayrılması gerektiğinin işaretidir.

Ölçümün ne zaman yapıldığı da sonucu etkiler. Yıkama, yağış, taşkın ya da yeni bir şap dökümünden hemen sonra alınan okuma o günün olayını ölçer; ölçüm, saha kurudukça tekrarlanır.

Sonuç nasıl okunur, eşik nereden gelir

Kabul eşiği bu yazıdan ya da genel bir kuraldan çıkmaz. Her kaplama sisteminin üreticisi, kendi ürünü için hangi yöntemle hangi değerin altında uygulama yapılabileceğini teknik föyünde beyan eder; eşik oradan okunur.

Bu yüzden ölçüm yöntemi ile ürün seçimi birbirine bağlıdır. Föy CM üzerinden bir sınır veriyorsa sahada CM ölçümü yapılır; bağıl nem üzerinden veriyorsa ASTM F2170 uygulanır. Bir yöntemle ölçüp diğerinin sınırıyla karşılaştırmak teknik olarak geçersizdir.

Sonuç sınırın üzerindeyse üç yol vardır: beklemek, nem kaynağını kesmek ya da nem toleransı yüksek bir astar/bariyer kurgusuna geçmek. Bu üç yolun hangisinin seçileceği tasarım kararıdır ve ayrı bir yazıda ele alınır — buhar bariyeri. Beklemenin ne zaman anlamlı olduğu ise betonun yaşıyla ilgilidir — beton yaşı ve dayanımı.

Nem ölçümü hazırlık zincirinin neresinde

Nem ölçümü tek başına bir onay değildir; yüzey hazırlığı zincirinin bir halkasıdır. Kuru bir beton, hazırlanmamışsa yine de kaplama almaya hazır değildir.

Sıra genellikle şöyle kurulur: alanın durum tespiti, nem ölçümü, mekanik yüzey açma, açılmış yüzeyde toz alma ve gerekiyorsa nem ölçümünün tekrarı. Mekanik açma slabın üst kabuğunu kaldırdığı için ölçüm sonucunu değiştirebilir; bu yüzden kritik işlerde ölçüm hazırlıktan sonra yenilenir.

Zincirin tamamı için alt zemin hazırlığı, açılan yüzeyin profil sınıfı için ICRI 310.2 CSP yüzey profili.

Ölçüm raporunda ne bulunmalı

Nem ölçümü, teslim dosyasının parçasıdır. Sözlü olarak uygundur denen bir ölçüm, sonradan çıkan bir kabarma tartışmasında hiçbir işe yaramaz.

Raporda şunlar bulunur: ölçüm tarihi ve saati, kullanılan yöntem, cihaz ve kalibrasyon bilgisi, ölçüm noktalarının plan üzerinde işaretlenmiş konumu, her nokta için okunan değer, ölçüm sırasındaki ortam sıcaklığı ve bağıl nemi, kabul eşiğinin alındığı ürün föyü.

Ortam koşullarının ayrıca kaydedilmesi önemlidir; çünkü uygulama günündeki hava, ölçüm günündeki havadan farklı olabilir ve karar bu ikisinin birlikte okunmasıyla verilir — uygulama ortam koşulları.

Sıkça sorulanlar

Ölçüm yapılmadan uygulama yapılabilir mi?

Teknik olarak yapılabilir ama risk tamamen uygulamacıya ve iş sahibine kalır. Nem kaynaklı bir hasar oluştuğunda ölçüm kaydı yoksa kök neden tartışması kapanmaz.

CM ölçümü ile nem ölçer cihazları aynı şey mi?

Değil. Elde tutulan yüzey nem ölçerler tarama amaçlıdır; nemli bölgeyi bulmakta işe yarar, kabul kararı için kullanılmaz. Karar tahribatlı ölçümle verilir.

Isıtıcıyla kurutmak sonucu değiştirir mi?

Yüzeyi kurutur, slabın içini kurutmaz. Isıtma kesildiğinde nem yeniden yüzeye çıkar; bu yüzden ölçüm ısıtmadan hemen sonra alınmaz.

Şap üzerine uygulamada da ölçüm gerekir mi?

Gerekir. Şap, betondan daha ince olduğu için daha hızlı kuruyabilir ama altındaki katmandan nem alıyorsa sonuç değişmez.

Ölçüm sonucu sınırın hemen altındaysa ne yapılır?

Sınıra yakın değerlerde ölçüm bir süre sonra tekrarlanır ve eğilime bakılır. Değer düşüyorsa beklemek, yükseliyorsa kaynak aramak gerekir.

Ölçüm delikleri nasıl kapatılır?

Uygulama öncesinde uyumlu bir onarım harcıyla doldurulur ve yüzeyle aynı kota getirilir. Kapatılmayan delik kaplamada iz bırakır.

Kabarma çıktıysa nem ölçümü hâlâ işe yarar mı?

Yarar; teşhis için kaplama açılıp altındaki beton ölçülür. Belirtinin okunması ayrı bir yazıda — epoksi zemin neden kabarır.

Nem yüzünden kalkan kaplama onarılabilir mi?

Kaynak kesilmeden yapılan onarım aynı yere çıkar. Önce nem yolu çözülür, sonra yüzey yenilenir — delaminasyon kök neden analizi.

Ölçümü kim yapmalı?

Uygulamayı yapacak ekip yapabilir; önemli olan yöntemin kurallarına uyulması ve sonucun belgelenmesidir. Büyük işlerde bağımsız ölçüm de istenebilir.

Uygulama günü tekrar ölçüm gerekir mi?

Ölçüm ile uygulama arasında uzun süre geçtiyse veya arada yağış, yıkama ya da su kaçağı olduysa gerekir. Adım adım saha akışı için — epoksi zemin nasıl uygulanır.

Slabınızın nem durumunu ölçüp uygulanabilirlik kararını raporlayalım: epoksi zemin kaplama, iletişim.